Archives

Vademecum gubinianina cz. 1

wstęp Guben nach einem Oelgemälde um das Jahr 1860 - 1941
Panorama miasta w 1860 roku.

WSTĘP I ZARYS HISTORYCZNY

Z dumą pokazujemy mieszkańcom i gościom odwiedzającym miasto nieliczne, ocalałe z wojennej pożogi gubińskie zabytki: ratusz, ruiny fary (zwanej powszechnie, choć błędnie, katedrą), fragmenty murów miejskich. Potrafimy też dodać parę słów o uprawie winnej latorośli i przemyśle sukienniczym. Nie dorobiliśmy się jeszcze, tak jak inne miasta, monografii poświęconej przeszłości Gubina i stąd co zebraliśmy przekazujemy. W książce Ryszarda Pantkowskiego, wydanej w 1998 roku, historia miasta została ograniczona do niezbędnego minimum. Historyk Stanisław Kowalski w książce z 2010 roku opisał historię Gubina do roku 1945.
Nie brak w naszej potocznej wiedzy mitów wręcz fantastycznych, jak chociażby ten biorących tutaj początek podziemnych korytarzach ciągnących się aż do Berlina. Po co komu były wielokilometrowe wędrówki podziemiami, jeśli można było bez przeszkód podróżować górą – tego legenda nie wyjaśnia.

Stare dzieje
Gubin powstał nad Nysą Łużycką przy ujściu rzeki Lubszy. Choć trudno sobie to obecnie wyobrazić, spacerując po krętych uliczkach spalonego w 1945 r. starego miasta – nie było tutaj jednolitej płaskiej terasy rzecznej. Obie rzeki rozlewały się szeroko, tworząc rozgałęziony układ sieci wodnej i rozliczne wysepki. Takie ukształtowanie terenu zapewniało naturalne warunki obronne.
Czynnikiem o niemałym znaczeniu dla rozwoju miasta były żyzne gleby najbliższego regionu. Wykopaliska potwierdzają, że już w początkach naszej ery, w czasach, o których nie ma niemal zupełnie źródeł pisanych, istniały stałe osady w miejscu obecnych wsi: Budoradz, Pole, Pleśno, Czarnowice, Sadzarzewice, Grabice, Jazów, Gębice, Starosiedle, Koło, Biecz, Luboszyce, Wierzchno. Teren wokół Gubina był znacznie gęściej zamieszkały po wschodniej stronie Nysy Łużyckiej. Doniosłą rolę odegrał gród w Niemczy (obecnie Polanowice), centrum burgwardu, ośrodek administracyjno-gospodarczy od X do schyłku XII wieku.
Najstarsza pisana informacja o Gubinie występuje w dokumencie, datowanym na lata 1207-1210, w którym jako świadek występuje „castellanus de Gubin”. Wiadomość o Gubinie znajduje się też w dokumencie wystawionym przez Henryka Brodatego w 1211 roku. Dokument ten, w którym książę Henryk Brodaty zezwala klasztorowi w Lubiążu na bezcłowy przywóz śledzi, soli do Gubina, świadczy, że już w tym czasie istniał tu rozwinięty gospodarczo ośrodek miejski. Początków miasta należy więc szukać w okresie znacznie wcześniejszym.
Prawa miejskie Gubin otrzymał wcześnie. Za datę powstania miasta przyjmuje się 1 czerwca 1235r kiedy margrabia Miśni Henryk Dostojny wydał przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim.
Wtedy Gubin był ukształtowanym urbanistycznie miastem. Miasto lokacyjne umocnione zostało obwarowaniami. Początkowo był to wał drewniano-ziemny z palisadą. W roku 1311 Gubin zyskał zezwolenie na budowę murów.
Średniowieczne ulice Gubina były wykładane bierwionami. W tym czasie większość mieszkańców miasta stanowili Łużyczanie. Stopniowo jednak ulegali oni zniemczeniu lub wypierani byli przez żywioł niemiecki na przedmieścia. Proces zniemczenia hamował napływ ludności z sąsiednich wsi, które do końca XIX w. zachowały rodzinny, łużycki charakter.
Ważną rolę w życiu gospodarczym Gubina odgrywała uprawa winorośli i handel oraz sukiennictwo.

Zabytki
Najcenniejsze zabytki współczesnego Gubina powstały w średniowieczu. W południowo-zachodniej części rynku wzniesiony został ratusz. Czas powstania tego obiektu nie jest znany. Miasto zyskało zezwolenie księcia na jego zbudowanie w 1276 roku. Budowa tak okazałego obiektu była sporym obciążeniem miejskiego budżetu, dlatego też ciągnęła się długo i ratusz był budowany etapami. Był on obiektem wielofunkcyjnym. Znajdowała się tu sala posiedzeń burmistrza i rady miejskiej, sąd grodzki, archiwum, a okresowo więzienie. W obrębie ratusza funkcjonował także handel.
Kościół farny powstał w okresie późnego średniowiecza. Zbudowano go na miejscu starego kościoła istniejącego już w XIII wieku. Po 1250 roku bazylikę kasztelańską przebudowano w stylu gotyckim. W latach 1508-1559 późnogotycka budowla z wieżą przyjęła ostateczny wygląd zewnętrzny.

Zanim – po 1311 r. – zaczęto budować właściwe mury obronne, miasto chroniła fosa, wał obronny oraz żerdziowy parkan. Naturalną linię obrony stanowiły rzeki. Ważnym elementem powstałych ceglanych murów były liczne stanowiska obronne. Po zewnętrznej stronie umocnień przebiegała szeroka fosa wypełniona wodą z pobliskich rzek. Do środka prowadziły trzy bramy: Krośnieńska, Klasztorna i Ostrowska. Każda z nich była wzmocniona wysoką wieżą obserwacyjną oraz niższą – obronną.
W II połowie XVII w. umocnienia obronne były już w bardzo złym stanie technicznym. Poza tym – wobec rozwoju techniki oblężniczej – straciły rację bytu. Stały się elementem hamującym rozwój miasta. Zostały więc rozebrane, a fosa zasypana. Zachował się jedynie fragment Bramy Ostrowskiej z basztą, część murów oraz Baszta Dziewicy.
W XIX w. dla podkreślenia znaczenia murów obronnych w przeszłości, wzniesiono dekoracyjną bramę wraz z murem i otworami strzelniczymi. (ul. Dąbrowskiego).
Jest wiele elementów w historii Gubina, które mogłyby stać się jego romantyczną legendą. Liczne powodzie, pożary, a nawet trzęsienia ziemi nawiedzały od czasu do czasu nasze miasto. Przypomnieć należy, że miasto miało swoje muzeum, teatr, tramwaje, a także lotnisko komunikacyjne. Przecież Gubin liczył w okresie międzywojennym prawie 50 tys. mieszkańców, co czyniło go największym miastem w naszym regionie.

002_filtered
Gubin z 1930 roku.